Upowszechnianie czytelnictwa. Przegląd kampanii ogólnopolskich i lokalnych akcji

Upowszechnianie czytelnictwa. Przegląd kampanii ogólnopolskich i lokalnych akcji / Małgorzata Kudyba // W: Warsztaty Bibliotekarskie [Dokument elektroniczny] / red. nacz. Dagmara Roszkowska. – Czasopismo elektroniczne. – Nr 2/2015 (46) czerwiec – Piotrków Trybunalski : Biblioteka Pedagogiczna, 2015. – Tryb dostępu: http://warsztatybibliotekarskie.pedagogiczna.edu.pl/upowszechnianie-czytelnictwa-przeglad-kampanii-ogolnopolskich-i-lokalnych-akcji. – ISSN 1732-7008

linia

CZYTANIE ROZWIJA ROZUM...
"Czytanie rozwija rozum młodzieży, 
odmładza charakter starca, 
uszlachetnia w chwilach pomyślności, 
daje pomoc i pocieszenie w przeciwnościach".
Marcus Tullius Cicero

Od wielu  lat poloniści, bibliotekarze i bibliofile, zaniepokojeni przyszłością książek i czytelnictwa, apelują o to, aby podjąć działania, które motywowałyby młodzież do czytania. Od lat poszukiwane są  metody na to, aby przekonać młodych ludzi, że czytanie książek jest świetnym sposobem spędzania wolnego czasu i doskonałą alternatywą dla ich typowych zajęć. Czytanie bowiem rozwija wyobraźnię i wrażliwość człowieka, pozwala budować warsztat językowy, a więc może ułatwiać komunikację z innymi ludźmi, daje radość, ukojenie, a czasami może być swoistą terapią czy też przynieść katharsis, a dobra książka to, jak słusznie stwierdziła Magdalena Samozwaniec, … rodzaj alkoholu – też idzie do głowy.

W zeszłym roku ukazał się raport z badania przeprowadzonego przez Instytut Badań Edukacyjnych Czytelnictwo dzieci i młodzieży 1, a także opublikowano wyniki badań przeprowadzonych przez Bibliotekę Narodową, których celem była ocena stanu czytelnictwa w Polsce 2. Wnioski były druzgocące i nie pozostawiały wątpliwości, że źle się dzieje w państwie polskim (ok. 58% Polaków nie przeczytało w roku 2014 żadnej książki).

Decyzją Ministra Edukacji Narodowej w roku szkolnym 2015/2016 jednym z podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa jest rozwijanie kompetencji czytelniczych oraz upowszechnianie czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży.

Ruszyła wielka machina naprawcza pod przewodnictwem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej. W ramach działań naprawczych MKiDN na rok 2015 zaplanowało pomoc finansową oraz przeprowadziło wiele akcji, m. in. Nowe polskie książki – debiuty  (pomoc finansowa w debiutach literackich),  Korpus Publikacji Polskich, promocja bibliotek i czytelnictwa w mediach, powstanie Dyskusyjnych Klubów Książek, program szkoleń dla bibliotekarzy. MEN we współpracy z MKiDN postanowiło uruchomić Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2016-2020.

SZKOLNA ZBROJOWNIA
"Szkoła bez biblioteki jest jak twierdza bez zbrojowni" 
Anonim

Jedną z podstawowych inicjatyw podjętych przez MEN jest program Książki naszych marzeń 3. Program ten zakłada wsparcie finansowe na zakup książek do bibliotek szkolnych w szkołach podstawowych i ogólnokształcących szkołach muzycznych I stopnia w celu promocji czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży oraz rozwijania ich kompetencji i zainteresowań czytelniczych. Dyrektorzy szkół mogli się starać o dotacje, składając odpowiednie wnioski do organu prowadzącego. Musieli zwrócić się do władz samorządowych, bowiem program Książki naszych marzeń przewiduje wsparcie finansowe, ale z 20 % wkładem własnym samorządów. W tym roku szkolnym odbyła się także II edycja konkursu  Książki naszych marzeń. Konkurs skierowany był do uczniów szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych oraz szkół nadzorowanych przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą (ORPEG). Uczniowie musieli przygotować listę 50 książek, o przeczytaniu których marzą oraz nakręcić krótki (minutowy) filmik,  w którym przekonają jurorów o tym, że to właśnie ich szkoła powinna wygrać zmagania konkursowe i otrzymać wskazane na liście książki. Jury nagrodziło szkoły, które zajęły I, II i III miejsce we wszystkich kategoriach wiekowych. Jurorzy docenili pomysłowość, oryginalność, umiejętności argumentacyjne oraz zaangażowanie całej społeczności szkolnej w przygotowanie zadań konkursowych. Listę książek oraz filmiki przygotowane przez uczniów ze zwycięskich szkół można, w ramach inspiracji do dalszych działań i wspierania dobrych praktyk, obejrzeć na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej 4.

W całej Polsce w tym roku odbywają się różne akcje promujące czytanie książek. Niektóre z nich są kontynuacją wcześniej podjętych działań, inne zostały zorganizowane po raz pierwszy. Nadal trwa akcja Cała Polska Czyta Dzieciom oraz działają Czytające szkoły. Organizowany jest Tydzień Bibliotek, Noc Bibliotek, Ogólnopolski Tydzień Czytania Dzieciom, Narodowe Czytanie 2015 (w tym roku czytano Lalkę B. Prusa”) 5. Od lat organizowana jest akcja uwalniania książek, czyli bookcrossing. To naprawdę niesamowita akcja społeczna, której celem jest zjednoczenie miłośników czytania i popularyzacja czytelnictwa poprzez zostawianie przeczytanych książek w miejscach publicznych, aby znalazca mógł je przeczytać i przekazać dalej. Można akcje bookcrossingowe organizować spontaniczne, zostawiając książki w różnych miejscach (szkołach, szpitalach, kawiarniach etc.), ale można podejść do tematu bardziej profesjonalnie i zarejestrować się na stronie  internetowej i dodać książkę do bazy. Książka otrzymuje numer identyfikacyjny, co pozwala na śledzenie jej losów, czyli można się dowiedzieć, kto, kiedy i gdzie tę książkę znalazł. Można również wziąć udział w Ogólnopolskim Święcie Wolnych Książek, które  polega na propagowaniu idei bookcrossingu.

SZKOŁA Z DUSZĄ
"Kochajmy książki, które są duszą szkół. 
Martwe są bowiem szkoły, których nie ożywiają książki."
J.A. Komeński

Skoro jednym z podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2015/2016 jest rozwijanie kompetencji czytelniczych oraz upowszechnianie czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży, to szkoły są zobowiązane do podjęcia działań pozwalających na rozwijanie zamiłowań i kompetencji czytelniczych uczniów. Chyba we wszystkich szkołach w Polsce nauczyciele podjęli i będą podejmować inicjatywy, które mają uświadomić uczniom, że czytanie książek jest cool, że modnie jest czytać. W wielu szkołach organizowane są maratony czytelnicze, konkursy, akcje bookcrossingowe, projekty edukacyjne. W mojej szkole w tym roku postanowiliśmy rozpocząć akcję głośnego czytania książek podczas zajęć z wychowawcą, wdrażamy w wybranych klasach projekt edukacyjny: Książka, którą warto przeczytać, a także postanowiliśmy zorganizować, w ramach Światowego Dnia Książki i Praw Autorskich, Dzień z książką. W tym dniu odbędą się maratony czytelnicze, konkurs czytelniczy, spotkanie Dyskusyjnego Klubu Książki. Przeprowadzimy także akcję bookcrossingową i wspólnie wymyślimy wyzwanie czytelnicze, które podejmą wszyscy uczniowie i nauczyciele w następnym roku szkolnym.

BIBLIOTEKI WSPIERAJĄCE
"Biblioteka to przybytek na ścieżaj otwarty, 
zapraszający każdego w progi. 
Wejdź gościu i stań się przyjacielem."
Jan Wiktor

Ale szkoły nie muszą się z tym zadaniem zmagać same. Partnerami wspierającymi szkoły w działaniach promujących czytelnictwo są biblioteki szkolne, miejskie i pedagogiczne, poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Zdecydowanie najwięcej działań promujących czytelnictwo podejmują biblioteki pedagogiczne. W ramach rozpowszechniania idei czytelnictwa organizują zajęcia edukacyjne, lekcje biblioteczne, spotkania z autorami książek, warsztaty czytelnicze, konkursy czytelnicze, włączają się także do akcji ogólnopolskich, m.in. do akcji nienasyconego czytania.

Piotrkowska Biblioteka Pedagogiczna organizuje warsztaty, lekcje biblioteczne, zajęcia edukacyjne promujące czytelnictwo. Włącza się w rożne ogólnopolskie akcje – uczestniczy m. in. w Tygodniu Bibliotek, akcji Cała Polska Czyta Dzieciom.  Realizuje program autorski Medialna podróż w krainę książki i informacji, prowadzi akcję Czytelniku, podaruj książce drugie życie mającą na celu pozyskiwanie zbiorów od czytelników oraz organizuje dla różnych grup nauczycieli informacyjne spotkania panelowe, promujące zbiory i usługi BPP Biblioteka Pedagogiczna dla…. Również WODN w Piotrkowie Trybunalskim podejmuje wiele działań pomagającym nauczycielom w rozwijaniu zainteresowań czytelniczych uczniów i ich kompetencji czytelniczo-medialnych. Wielu konsultantów i doradców metodycznych zaplanowało w swojej ofercie szkoleniowej, skierowanej do nauczycieli, spotkania poświęcone edukacji czytelniczej. WODN we współpracy z Rektorem Kościoła Akademickiego Panien Dominikanek oraz Miejską Biblioteką Publiczną zorganizował Dzień Głośnego Czytania Biblii z okazji 50. rocznicy wydania Biblii Tysiąclecia.

W znalezieniu skutecznych sposobów zachęcania młodzieży do czytania i rozwijania jej zainteresowań czytelniczych pomocne mogą się okazać sieci współpracy i samokształcenia nauczycieli. Sieci umożliwiają wymianę doświadczeń, tworzenie narzędzi dydaktycznych,  znalezienie nowych  i ciekawych rozwiązań różnych problemów edukacyjnych. W piotrkowskiej Bibliotece Pedagogicznej działa kilka sieci, które wspierają nauczycieli i  bibliotekarzy, mi. in. Kreatywny nauczyciel. Teatr i biblioterapia w pracy nauczyciela, a w piotrkowskim WODN wśród wielu sieci edukacji czytelniczej dotyczą Strefa Humanistów, Aktywny Polonista.

CZYTAJ I POMÓŻ CZYTAĆ INNYM – ZNALEZIONE W SIECI

Wiele akcji i inicjatyw służących upowszechnianiu idei czytelnictwa  podjęły różne instytucje, stowarzyszenia a także zwykli zjadacze chleba kochający czytanie oraz książki i pragnący się tą miłością podzielić.

Prawdziwą kopalnią pomysłów, które mogą pomóc w propagowaniu idei czytelnictwa i pokazywaniu młodzieży, że czytanie naprawdę może być fajne, jest Internet. A w sieci królują wyzwania czytelnicze. Autorami takich wyzwań są ludzie kochający czytanie i książki, pragnący swoją pasją czytelniczą zarazić innych. Opracowują regulaminy, kryteria oraz zasady oceniania i przyznawania nagród, a nawet zakładają fora dyskusyjne i grupy wsparcia. Znalazłam w sieci następujące wyzwania, choć myślę, że to tylko wierzchołek góry lodowej:
 – Czytamy od A do Z 6, które polega na tym, że należy czytać w danym miesiącu książki, których tytuł lub nazwisko autora zaczynają się na konkretne litery, np. w sierpniu tytuł książki ma się zaczynać na literę A, a nazwisko autora na literę B;
– Przeczytam tyle książek. ile mam wzrostu 7 – myślę, że nie muszę wyjaśniać zasad, bo nazwa wyzwania jest oczywista;
– Czytamy książki historyczne 8 – książki można czytać w nieograniczonej ilości, ale muszą dotyczyć wydarzeń dziejących się najpóźniej w XX wieku. Następnie należy napisać ich recenzje;
– Czytam opasłe tomiska 9 – książki, które należy przeczytać muszą mieć minimum 400 stron, chyba, że czytamy serie, wtedy liczba poszczególnych tomów może być mniejsza;
– Czytam fantastykę 10 – należy przeczytać co najmniej jedną w miesiącu książkę z tego gatunku, zrecenzować ją i zamieścić recenzję na blogu;
– Książkowe wyzwanie 2015 11 – to realizacja listy książek zawierającej konkretne zalecenia, czyli np. trzeba przeczytać książkę, której autorką jest kobieta, książkę, w tytule której występuje kolor, książkę, w której nie występują ludzie itd.
– Książkowe podróże 12 – autorka tego wyzwania w każdym miesiącu wyznacza miejsce – kraj, miasto – i należy przeczytać książkę, która się z tym miejscem łączy, do niego się odwołuje;
– Wyzwanie czytelnicze zorganizowane przez portal literacki granice.pl 13 – można wybrać jeden z trzech wariantów: 52 książki rocznie, więc trzeba przeczytać jedną książkę tygodniowo, 26 książek , trzeba przeczytać jedną książkę na dwa tygodnie i można także wybrać ostatni wariant – 12 książek, czyli należy przeczytać jedną książkę miesięcznie. Dodatkowo trzeba książki recenzować i brać udział w dyskusjach;
– #Czytam w październiku 14 – to wyzwanie dla mniej wymagających, bardziej zapracowanych lub dla tych, którzy do celu podążają małymi krokami – codziennie trzeba czytać przez co najmniej 30 minut i należy się postarać przeczytać 4 książki w ciągu października.

Naprawdę każdy znajdzie coś dla siebie spośród niewyczerpanego źródła wyzwań czytelniczych.  Myślę, że właśnie taki sposób promowania czytelnictwa może się okazać najbardziej skuteczny, bowiem nie jest wymuszony, odwołuje się do naturalnej, ludzkiej potrzeby rywalizacji i współzawodnictwa, zakłada różny stopień trudności, uwzględniający różne możliwości czytelnicze, często może przynieść nagrodę  oraz jest naprawdę dla każdego. O skuteczności wyzwań czytelniczych może świadczyć liczba osób, która się do nich przyłącza.

Zapewne nie udało mi się przedstawić wszystkich działań, inicjatyw i akcji, które rozwijają miłość do literatury i kompetencje czytelnicze młodzieży. Myślę jednak, że udało mi się pokazać, jak różnorodne działania można podjąć – od tych typowo szkolnych, po mniej formalne, ale bardzo skuteczne – aby udowodnić młodym ludziom, że Czytanie książek – to najpiękniejsza zabawa, jaką sobie ludzkość wymyśliła. (Wisława Szymborska)

***


linia


Małgorzata Kudyba
– nauczyciel języka polskiego w II Liceum ogólnokształcącym oraz doradca metodyczny w Wojewódzkim Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli w Piotrkowie Tryb.


linia

Ten artykuł jest częścią: NR 2/2015 (46)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *